Gabinet ginekologiczny

lek. med. Jacek Zaidlewicz

tel. 68 38 221 18

Godziny przyjęć:

pon: 14.00 -18.00
wt:    9.00 - 12.00
śr:     9.00 - 12.00
czw: 15.00 - 18.00
pt:     9.00 - 12.00


ARTYKUŁY

1. WKŁADKA WEWNĄTRZMACICZNA – NIEDOCENIONA METODA ANTYKONCEPCYJNA

2. ZASTRZYK ANTYKONCEPCYJNY – NOWE SPOJRZENIE NA ZDROWĄ ANTYKONCEPCJĘ
3. NOWOTWORY



1. WKŁADKA WEWNĄTRZMACICZNA – NIEDOCENIONA METODA ANTYKONCEPCYJNA

W Polsce narosło wiele mitów wokół stosowania wkładek wewnątrzmacicznych. Do tej pory wiele osób uważa je za środek wczesnoporonny. Może spełniać taką rolę tylko w przypadku założenia jej w ciągu pierwszych kilku dni po stosunku w wyniku którego doszło do zapłodnienia (ale w tym czasie się jej nie zakłada). Jest to wkładka wprowadzana do wnętrza macicy. Zawiera ona zwykle jony miedzi lub złota albo srebra. Spotykane są też wkładki uwalniające hormony- gestageny.

Jak działa wkładka?
Działanie wkładki jest zależne od substancji przez nią uwalnianych: jonów metalu z jakiego jest zbudowana (zwykle są to jony miedzi) oraz od zawartego w niej hormonu- gestagenu (tylko w niektórych typach wkładek). Uwalniane jony miedzi hamują ruch plemników oraz mają działanie plemnikobójcze.

Wpływ na macicę jest wielokierunkowy. Wkładka jest ciałem obcym, które powoduje stan zapalny o niewielkim nasileniu. stan ten nie powoduje zwykle dolegliwości, natomiast stale obecne leukocyty niszczą komórkę jajową, a w przypadku jej zapłodnienia nie pozwalają na zagnieżdżenie się jej w endometrium i rozwinięcie się zarodka. Odczyn zapalny i mechaniczne zamknięcie wejść do jajowodów przez końce wkładki uniemożliwiają plemnikom przeniknięcie do bańki jajowodu i zapłodnienie komórki jajowej. Dodatkowo dochodzi do zagęszczenia śluzu szyjki macicy, a w przypadku użycia wkładki w hormonem także do zmian zanikowych w obrębie błony śluzowej jamy macicy.

Czy jest to metoda skuteczna?
Tak. Wskaźnik zawodności jest porównywalny z metodami antykoncepcji hormonalnej i wynosi nie więcej niż 0,2- 1 nieplanowana ciąża na 100 par stosujących tą metodę w ciągu roku.

Kiedy można założyć wkładkę?
Wkładkę zakłada tylko ginekolog po dokładnym zbadaniu i wykluczeniu ewentualnych przeciwwskazań. Wkładkę dobierana jest indywidualnie po dokładnym badaniu ginekologicznym. Prawidłowe dobranie wielkości wkładki jest gwarancją jej prawidłowego działania. Zwykle zabieg ten wykonuje się pod koniec okresu krwawienia miesięcznego lub w połowie cyklu kiedy to dochodzi do owulacji. Jest to spowodowane tym, że wtedy kanał szyjki macicy jest rozszerzony i łatwiej jest wprowadzić wkładkę do jamy macicy. Prawidłowo przeprowadzony zabieg jest bezbolesny.

Jak długo działa wkładka?
Zwykle czas prawidłowego działania antykoncepcyjnego wkładki wewnątrzmacicznej wynosi od 3 do 5 lat. ale są też obecne na rynku wkładki działające nawet 7 lat.

Czy założenie wkładki może spowodować jakieś powikłania?
Niestety jest to wprowadzenie ciała obcego do organizmu i jego obecność może powodować pewne problemy. Dolegliwości są zwykle najsilniej wyrażone tuż po założeniu wkładki. Pierwsze miesiączki są zwykle obfitsze i mogą być bolesne. Zdarzają się plamienia w czasie cyklu miesięcznego, niekiedy dochodzi do stanów zapalnych jamy macicy i przydatków. Innym powikłaniem może być przemieszczenie się wkładki wewnątrz macicy. Jest to w sumie nieco niepokojący "spis możliwych powikłań", jednak te poważniejsze zdarzają się stosunkowo rzadko. Częstsze są tyko obfitsze i bardziej bolesne pierwsze 2-3 miesiączki. Potem wszystko powinno wrócić do stanu prawidłowego.

Innym bardzo poważnym powikłaniem zastosowania wkładki może być ciąża pozamaciczna. Dochodzi do niej wtedy gdy plemnikom uda się dotrzeć do komórki jajowej w jajowodzie i ją zapłodnić. Zapłodniona komórka nie może przejść do jamy macicy i rozwijający się zarodek zagnieżdża się w jajowodzie lub jamie brzusznej. Przy braku krwawienia miesięcznego zawsze koniecznie trzeba skontaktować się z ginekologiem. W tym wypadku leczeniem jest zabieg operacyjny.

Bezwzględnie należy skontaktować się z lekarzem w przypadku gorączki (zwłaszcza z towarzyszącymi dreszczami), przedłużających się krwawień lub plamień w środku cyklu czy też silnych bólów w podbrzuszu i w okolicy krzyżowej. Problemy tego typu zdarzają się stosunkowo rzadko lecz nie wolno ich lekceważyć.

Czy każda kobieta może stosować wkładkę?
Niestety są przeciwwskazania do stosowania wkładki. Muszą być one wykluczone przed decyzją o wykonaniu zabiegu. Koniecznie podczas badania wstępnego należy wykluczyć obecność wad budowa macicy, obecność mięśniaków macicy, guzów przydatków oraz torbieli jajników. Wkładki nie zakłada się także w przypadku obecności przewlekłych stanów zapalnych macicy lub przydatków. Także nadżerka szyjki macicy przed wyleczeniem jest przeciwwskazaniem do założenia wkładki. Nigdy nie zakłada się wkładki jeżeli wystąpiła u kobiety chociaż jedna ciąża pozamaciczna.

Czy po założeniu wkładki konieczne są częstsze wizyty u ginekologa?
Generalnie nie. Konieczna jest tylko kontrolna wizyta w tydzień po zabiegu. Następne wizyty są już zwykłymi badaniami kontrolnymi, które każda kobieta powinna wykonywać 2 razy w roku. O ile nie ma żadnych niepokojących objawów można na tym poprzestać. W sytuacjach opisanych powyżej zawsze trzeba zasięgnąć porady specjalisty.

Kto może odnieść najwięcej korzyści ze stosowania wkładki?
Jest to metoda szczególnie polecana kobietom, które już rodziły i jednocześnie przez najbliższe kilka lat nie planują kolejnej ciąży (wkładkę zakłada się na kilka lat). Jest to też metoda do rozważenia dla pań, które z różnych względów nie mogą stosować antykoncepcji hormonalnej.

W jaki czas po usunięciu wkładki można zajść w ciążę?
Nie powinno się starać zachodzić w ciążę tuż po usunięciu wkładki. Błona śluzowa macicy musi powrócić do stanu prawidłowego, aby być przygotowana na przyjęcie zarodka. zwykle taki okres regeneracji błony śluzowej trwa 2-3 cykle.

Pomimo założonej wkładki zaszłam w ciążę. Co teraz robić? Czy zagraża to dziecku?
Wkładka nie zagraża rozwijającemu się dziecku. Nie stwierdzono częstszego występowania wad u dzieci, których matki miały w czasie ciąży nieusuniętą wkładkę. Jeżeli jednak obawiasz się o zdrowie twojego maleństwa możesz poprosić ginekologa o usunięcie wkładki. Jeżeli nie to wkładka zostanie wydalona w czasie porodu.

Lek. med. Jacek Zaidlewicz

2. ZASTRZYK ANTYKONCEPCYJNY – NOWE SPOJRZENIE NA ZDROWĄ ANTYKONCEPCJĘ


 Zastrzyki antykoncepcyjne są stosowane w ponad 90 krajach. Jeden zastrzyk wystarcza na trzy miesiące (90 dni). Mechanizm działania polega na hamowaniu jajeczkowania oraz (w mniejszym stopniu) na zagęszczaniu śluzu w kanale szyjki macicy. Zagęszczony śluz powoduje, że plemniki nie mogą przedostawać się do jamy macicy. Kobiety pragnące mieć pewną i wygodną antykoncepcję mogą korzystać z tej metody, tym bardziej że do stosowania zastrzyków z progesteronem jest znacznie mniej przeciwwskazań niż przy pigułkach antykoncepcyjnych. Zastrzyki antykoncepcyjne są dobrym rozwiązaniem dla kobiet palących papierosy (dla których - jak wiadomo - istnieją przeciwwskazania do przyjmowania klasycznych pigułek antykoncepcyjnych).Pierwszy zastrzyk powinno się podać nie później niż w piątym dniu krwawienia miesiączkowego, a następne (o ile kobieta chce stosować tę metodę przez dłuższy okres) zastrzyki powinno się wykonywać nie rzadziej niż co trzy miesiące (90 dni). U kobiet karmiących piersią, które jeszcze nie miesiączkują, pierwszy zastrzyk powinno się podać po wykluczeniu ciąży przez lekarza.

Zalety

• prawie stuprocentowa skuteczność przez okres trzech miesięcy od przyjęcia ostatniego zastrzyku,
• mogą być przyjmowane przez kobiety palące,
• duża wygoda stosowania (nie trzeba pamiętać o codziennym przyjmowaniu tabletek),
• mogą być stosowane przez kobiety karmiące (hormony zawarte w tym zastrzyku nie mają wpływu ani na ilość ani na jakość pokarmu).
• chronią przed mięśniakami
• zapobieganie nowotworom endometrium (5-krotnie)
• rzadsze występowanie zapaleń przydatków (o 50%) i ciąży pozamacicznej
• rzadsze powstawanie torbieli czynnościowych jajników (ok.14-krotnie)
• likwidowanie objawów endometriozy
• skąpsze krwawienia aż do ich braku - mniej nasilona niedokrwistość
• mniejsza bolesność miesiączek i objawów zespołu napięcia przedmiesiączkowego
• nie ma wpływu na raka sutka, szyjki macicy i janika
• nie upośledza funkcji wątroby, układu krzepnięcia i metobolizmu ogólnoustrojowego

Wstrzyknięcia antykoncepcyjne typu Depo otrzymały pełną rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego i są na równi polecane z dwuskładnikowymi tabletkami antykoncepcyjnymi.


Wady
 
• niemożność odstawienia z dnia na dzień,
• powrót do całkowitej płodności po zaprzestaniu przyjmowania zastrzyków może trwać nawet do jednego roku,
• czasami powoduje obniżenie libido,
• u niektórych kobiet powoduje nieznaczny przyrost masy ciała, średnio do 2 kg ( zwiększone łaknienie)
• pojawiająca się czasami nieregularne plamienia, krwawienia.

Skuteczność

Bardzo wysoka (wskaźnik Pearla wynosi w granicach 0,2-0,5).

3.NOWOTWORY
Lubuski Oddział Narodowego Funduszu Zdrowia od kilku lat prowadzi akcję badań profilaktycznych ludności. Jedną z nich jest „Program profilaktyki i wczesnego wykrywania nowotworów szyjki macicy”.
Wiosenna batalia o zdrowie kobiet
Rak szyjki macicy jest najczęściej występującym nowotworem wśród kobiet w województwie lubuskim. Niestety, obserwujemy stały wzrost liczby zachorowań i towarzyszącą jej  dużą śmiertelność. Wzrost umieralności spowodowany jest zbyt późnym rozpoznaniem nowotworu. Proste badanie cytologiczne może wykryć zmiany przedrakowe i raka szyjki macicy we wczesnym okresie, dając szansę całkowitego wyleczenia.


Czym jest badanie cytologiczne, gdzie je wykonać ?
W sytuacji gdy umieralność z powodu raka szyjki w Polsce należy do najwyższych w Europie, wielkiego znaczenia nabiera profilaktyka, zapobieganie oraz wykrywanie raka szyjki w jego stadium przedinwazyjnym – najwcześniejszym.

Cytologia - badanie cytodiagnostyczne jest właśnie takim rutynowym badaniem, dzięki któremu wykrywamy wiele przypadków raka przedinwazyjnego. Badanie to nie wymaga specjalistycznego sprzętu. Wykonuje się je w każdym gabinecie ginekologicznym. Po założeniu wziernika do pochwy, za pomocą specjalnej szczoteczki lekarz pobiera komórki z tarczy części pochwowej i z kanału szyjki macicy. Komórki rozprowadza się na szkiełku mikroskopowym, utrwala, odpowiednio barwi i ocenia pod mikroskopem. W zależności od cech komórek ocenianych w rozmazie zalicza się je do odpowiednich grup cytologicznych.
Badanie cytodiagnostyczne powinny wykonywać kobiety, które rozpoczęły życie płciowe bez względu na wiek oraz wszystkie, które ukończyły 18 rok życia.
Czy należy się w jakiś specjalny sposób do tego badania przygotować?
Badanie to wykonuje się w pierwszej połowie cyklu miesiączkowego Przed badaniem pacjentka przez trzy dni nie może stosować żadnych leków dopochwowych, płukania pochwy ani odbywać stosunków płciowych.
Jak często powinno wykonywać się badania cytologiczne?
Kiedyś wykonywało się je raz w roku, teraz NFZ zaleca tego typu badania raz na trzy lata. Osobiście polecam swoim pacjentkom, które nie mają „nadżerek”, a poprzedni wynik był prawidłowy, badanie raz na dwa lata. Te, które mają „nadżerki”, a nie chcą ich leczyć, rozmaz co roku.
Wyniki wielu badań wskazują ,że ponad 50 % przypadków raka szyjki macicy występuje u kobiet, u których nigdy nie pobierano rozmazu cytologicznego, zaś ponad 60 % u kobiet, które nie miały wykonywanego rozmazu w ciągu 5 lat przed ujawnieniem się choroby. Te dane mówią same za siebie.
Pamiętajmy, że badania cytodiagnostyczne pozwalają na wykrycie raka szyjki w ponad 95% przypadków, często na długo przed pojawieniem się jakichkolwiek objawów.
W razie wątpliwości, czy niekorzystnego wyniku pobiera się, po odpowiednim przygotowaniu, rozmaz powtórnie, wykonuje badanie kolposkopowe lub pobiera wycinki do badań histopatologicznych.
Jakie są przyczyny powstawania raka szyjki macicy ?
Powstanie tego nowotworu, zresztą jak wielu innych, nie jest do końca wyjaśnione. Od pewnego czasu dużo mówi się o związku z wcześniejszymi infekcjami wirusowymi, które są przenoszone drogą płciową. Do najczęstszych zaliczamy wirus opryszczki typu 2 (Herpes simplex 2, HSV2 ), oraz kilka z ponad 60 wirusów brodawczaka ludzkiego (human papilloma virus - HPV). 
Do osób o podwyższonym ryzyku pojawienia się nowotworu należą kobiety, które:
1. Rozpoczęły życie płciowe przed ukończeniem 18 lat.
2. Miały wielu partnerów seksualnych.
3. Były kilka razy ( powyżej trzech) w ciąży zakończonej porodem.
4. Przechodziły choroby przenoszone drogą płciową.
5. Palą papierosy.
6. Są otyłe.
7. Stosowały przez wiele lat pigułki antykoncepcyjne ( nie do końca udowodnione)
8. Predyspozycje genetyczne
Jakie są objawy raka ?
We wczesnym okresie:
• Krwawienia z pochwy po stosunku, pomiędzy cyklami menstruacyjnymi, po menopauzie;
• Przedłużające się krwawienia menstrualne.
• Wodnista lub krwista wydzielina z pochwy, czasem obfita o nieprzyjemnym zapachu.
Jeśli rak szyjki obejmuje okoliczne tkanki, mogą dołączyć się:
• Problemy z oddawaniem moczu, możliwa niewydolność nerek.
• Bolesne oddawanie moczu, czasem z krwią.
• Tępe bóle z tyłu głowy lub obrzęk nóg.
• Biegunka, ból lub krwawienia podczas oddawania stolca.
• Zmęczenie, utrata wagi i apetytu, generalne poczucie choroby. 
 Jakie są metody leczenia raka szyjki macicy ?Zacznijmy od leczenia „nadżerek”, które nie leczone, mogą dać początek zmianom nowotworowym.
1. Metoda, która powoli odchodzi do lamusa - elektrokoagulacja (tzw. „wypalanka”) polega na zniszczeniu komórek nadżerki prądem elektrycznym. Metoda ta, mimo swojej niekwestionowanej skuteczności posiada wiele wad. Przede wszystkim olbrzymia większość kobiet odczuwa działanie prądu podczas zabiegu jako nieprzyjemne. W czasie elektrokoagulacji następuje spalenie tkanek iskrą elektryczną, czego efektem jest bardzo nieprzyjemna i charakterystyczna woń palonego mięsa. Pacjentka zdecydowana na zabieg elektrokoagulacji musi być przygotowana, że jej wrażenia z zabiegu będą raczej nieprzyjemne..

Efektem zastosowania zbyt wysokiego napięcia prądu są prawie zawsze trwałe deformacje powierzchni szyjki oraz głębokie zmiany jej struktury w formie zbliznowaceń, zarośnięcia kanału szyjki lub jej ujścia zewnętrznego. Często powodują trudności w ewakuacji krwi miesiączkowej (bolesne miesiączki po zabiegu elektrokoagulacji!) lub komplikacje porodowe. Zbliznowacenie szyjki, w czasie porodu może powodować trudności w jej rozwieraniu się, to z kolei znacznie przedłuża poród i nasila jego bolesność.

Osobiście odradzam usuwania „nadżerek” tą metodą kobietom, które nie rodziły.

2. Inną stosowaną metodą jest niszczenie nadżerki środkami chemicznymi, powodującymi martwicę komórek, które ją tworzą. Skuteczność tej metody jest niska i ma zastosowanie w bardzo małych zmianach.
3. Obecnie najmniej inwazyjną metodą jest kriochirurgiczne usunięcie zmiany, popularnie zwane „wymrażaniem”. Polega ono na wywołaniu martwicy powierzchownych tkanek przy pomocy obniżonej temperatury. Temperatura końcówki mrożącej dochodzi do minus 100 C. Zabieg trwa około 10 minut. Rozległość zmian na szyjce wymaga czasem 2- 3 krotnego zamrażania. Metoda ta jest skuteczna i niebolesna, ale wymaga od lekarza sporego doświadczenia. Można ją stosować u nieródek, ponieważ nie pozostawia po zabiegu, w przeciwieństwie do „wypalanki”, żadnych zmian na szyjce.
Rak szyjki może być leczony dzięki kombinacji chirurgii, chemioterapii oraz radioterapii.
Wczesne postacie raka i bardzo nasilona dysplazja są zwykle wycinane chirurgicznie. Powierzchowne zmiany są usuwane przy pomocy skalpela, lasera, kontrolowanego zamrożenia, kauteryzacji. Jeśli rak rozwija się głęboko w ścianie szyjki, albo nacieka na okoliczne tkanki, powinna być wycięta szyjka oraz wykonana histerektomia, czyli usunięcie macicy wraz z okolicznymi tkankami.
Przy powstaniu odległych przerzutów, kiedy proces nowotworowy wyjdzie poza obszar miednicy, stosowana jest radioterapia, czasem również chemioterapia, które mogą zmniejszyć objawy, ograniczyć rozsiew raka, ale rzadko  kiedy doprowadzają do wyleczenia.
 Rak szyjki macicy jest stosunkowo łagodny. Rozpoznany wcześnie, jest całkowicie wyleczalny, a nawet kiedy zmiany są bardzo zaawansowane - szansa 5- letniego przeżycia jest wciąż wyższa niż 50%. Dopiero wtedy, gdy dojdzie do rozwoju przerzutów do odległych narządów, szanse wyleczenia spadają poniżej 20%. Dlatego też należy pamiętać o regularnych, przynajmniej raz do roku, wizytach u lekarza ginekologa i nie zapominać o badaniach cytodiagnostycznych.
Każda kobieta może zachorować na raka szyjki macicy, ale żadna nie powinna z tego powodu umrzeć.
Lekarz ginekolog Jacek Zaidlewicz przyjmuje codziennie w Specjalistycznym Centrum Medycznym LEMED w Świebodzinie ul. Kilińskiego 7
W sprawie bezpłatnych badań cytologicznych wykonywanych w ramach „Programu profilaktyki i wczesnego wykrywania nowotworów szyjki macicy” proszę dzwonić - tel. 382-21-18